Ngồi trên cano rẽ sóng từ cảng Cửa Đại, tôi vẫn nhớ cảm giác lần đầu nhìn thấy Cù Lao Chàm hiện ra sau màn nước bắn tung tóe: một cụm đảo xanh thẫm nổi giữa biển, không một tòa nhà cao tầng, không biển hiệu quảng cáo chớp nháy. Chỉ có núi, rừng nguyên sinh và những mái nhà dân thấp thoáng dọc bờ. Cù Lao Chàm không giống bất kỳ điểm đến biển đảo nào khác ở Việt Nam, vì đây là một trong số ít nơi mà toàn bộ hòn đảo được xem như một khu bảo tồn sống, chứ không đơn thuần là bãi tắm.
Nếu đang lên kế hoạch ra đảo, có mấy điều nên nắm rõ trước để chuyến đi trọn vẹn: cách di chuyển, chi phí thực tế, những quy định bảo vệ môi trường cần tôn trọng, và nên ăn ở đâu khi không có resort sang trọng nào trên đảo này.
Cù Lao Chàm là khu bảo tồn biển như thế nào?
Cù Lao Chàm thuộc xã đảo Tân Hiệp, thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam, cách bờ biển Cửa Đại khoảng 18km. Nơi đây được UNESCO công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới từ năm 2009, nhờ hệ sinh thái rạn san hô, thảm cỏ biển và rừng nguyên sinh còn tương đối nguyên vẹn hiếm có dọc bờ biển miền Trung. Khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm hiện do Ban quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Cù Lao Chàm phụ trách, với nhiệm vụ chính là giữ gìn hệ sinh thái rạn san hô và các loài thủy sinh quý hiếm quanh đảo.
Chính vì mang danh khu dự trữ sinh quyển, Cù Lao Chàm áp dụng một số quy định môi trường nghiêm ngặt hơn hẳn các điểm du lịch biển thông thường. Từ năm 2009, đảo đã phát động chiến dịch “Cù Lao Chàm nói không với túi nilon” và trở thành địa phương đầu tiên cả nước kiểm soát thành công loại rác thải này. Người dân trên đảo dùng làn, giỏ, túi giấy thay cho túi nilon khi đi chợ; nhiều hàng quán cũng chuyển sang gói hàng bằng lá hoặc giấy. Không dừng lại ở đó, đảo còn mở rộng sang việc nói không với ống hút nhựa tại các cơ sở kinh doanh.
Với du khách, điều này có nghĩa là: nên chủ động không mang túi nilon, chai nhựa dùng một lần hay đồ nhựa khó phân hủy khi ra đảo. Nếu mang theo, hãy có ý thức mang rác về lại đất liền hoặc bỏ đúng nơi quy định, vì hệ thống xử lý rác trên đảo còn hạn chế do diện tích và hạ tầng nhỏ. Đây không phải là luật cứng có chế tài phạt tiền du khách, nhưng là quy tắc ứng xử mà cộng đồng đảo gìn giữ suốt hơn một thập kỷ qua, và cũng là lý do Cù Lao Chàm vẫn giữ được nước biển trong xanh dù lượng khách mỗi năm lên tới hàng trăm nghìn lượt.
Một điểm đáng lưu ý khác là mùa hè cao điểm, lượng khách ra đảo tăng rất nhanh — riêng nửa đầu năm gần đây, Cù Lao Chàm đã đón hơn 124.500 lượt khách, có ngày cao điểm tháng 7 ghi nhận 50-60 chuyến cano cập bến, phần lớn là khách đi trong ngày. Vì vậy nếu muốn tránh cảnh đông đúc ở cảng và trên các điểm lặn, nên đi vào ngày thường thay vì cuối tuần, hoặc tránh cao điểm hè (tháng 6-8) nếu ưu tiên sự yên tĩnh hơn là thời tiết đẹp nhất.
Đi Cù Lao Chàm từ Hội An như thế nào?
Điểm xuất phát duy nhất để ra đảo là cảng Cửa Đại, cách phố cổ Hội An khoảng 5km, taxi hoặc xe máy chỉ mất 10-15 phút. Từ đây, phương tiện chính là cano cao tốc, thời gian di chuyển khoảng 20 phút cho quãng đường 18km ra đảo — khá nhanh và êm so với nhiều tuyến ra đảo khác ở Việt Nam.
Giá vé cano niêm yết dao động khoảng 350.000-450.000 đồng/người cho vé khứ hồi, tùy gói có kèm lặn ngắm san hô hay không. Trong mức giá cơ bản khoảng 350.000 đồng thường đã bao gồm tiền cano khoảng 260.000 đồng, phí tham quan khoảng 70.000 đồng và phí môi trường, an ninh khoảng 20.000 đồng. Các mức phí này có thể điều chỉnh theo từng thời điểm và nhà xe, nên khi đặt vé nên hỏi rõ đơn vị bán vé xem đã bao gồm phí tham quan và phí môi trường hay chưa, tránh phát sinh thêm khi ra đến cảng.
Giờ khởi hành từ cảng Cửa Đại thường có các chuyến buổi sáng khoảng 8h-10h và buổi trưa khoảng 13h-14h; chiều về từ đảo có các chuyến sáng sớm khoảng 7h và các chuyến chiều khoảng 13h-14h30. Lịch chạy cụ thể có thể thay đổi theo mùa và thời tiết, nên xác nhận lại giờ chuyến với nhà xe hoặc đơn vị tour ngay trước ngày đi, đặc biệt vào mùa mưa bão (thường từ tháng 9 đến tháng 12) khi biển động, cano có thể tạm ngừng chạy vì lý do an toàn.
Ngoài cano, vẫn còn tàu gỗ ra đảo nhưng hiện chủ yếu chở hàng hóa và người dân địa phương, không phải phương án chính cho khách du lịch vì thời gian di chuyển lâu hơn nhiều.
Lặn ngắm san hô ở Cù Lao Chàm: chọn hình thức nào?
Đây là hoạt động được mong chờ nhất khi ra đảo, và cũng chính là lý do vùng biển quanh đây được xếp vào khu bảo tồn. Có ba hình thức chính để trải nghiệm rạn san hô:
Lặn nổi (snorkeling) là lựa chọn phổ biến nhất, phù hợp với hầu hết mọi người kể cả không biết bơi giỏi, chỉ cần đeo kính lặn, áo phao và ống thở để nổi trên mặt nước ngắm san hô bên dưới. Mức giá tham khảo khoảng 150.000 đồng/người, đã gồm áo phao và kính lặn.
Lặn bình khí (lặn sâu) dành cho ai muốn xuống gần hơn với rạn san hô, có hướng dẫn viên đi kèm, được hướng dẫn kỹ thuật di chuyển dưới nước và tín hiệu tay trước khi lặn xuống độ sâu khoảng 6m. Mức giá tham khảo khoảng 800.000 đồng/người, gồm thiết bị bảo hộ và hướng dẫn viên.
Đi bộ dưới đáy biển là trải nghiệm cao cấp và đắt nhất, cho phép đi bộ trực tiếp trên nền đáy biển với mũ dưỡng khí chuyên dụng. Mức giá tham khảo khoảng 950.000 đồng/người.
Các mức giá trên chỉ mang tính tham khảo tại thời điểm biên soạn và có thể thay đổi theo mùa, đơn vị cung cấp dịch vụ — nên hỏi lại giá cụ thể và những gì bao gồm trong gói khi đặt tour tại cảng hoặc qua các đơn vị lữ hành uy tín ở Hội An.
Thời điểm lý tưởng nhất để lặn ngắm san hô là những ngày nắng đẹp, biển lặng, nước trong — thường rơi vào khoảng tháng 5 đến tháng 8. Mùa mưa bão cuối năm nước đục và sóng lớn hơn, không thích hợp để lặn.
Một lưu ý quan trọng khi lặn: không chạm tay vào san hô, không giẫm chân lên rạn san hô, không bẻ hay mang bất kỳ sinh vật biển nào (kể cả vỏ ốc, san hô chết) rời khỏi khu bảo tồn. Đây không chỉ là quy định mà còn là cách trực tiếp nhất để giữ cho rạn san hô còn đẹp cho những chuyến sau.
Ăn gì, ở đâu khi ra Cù Lao Chàm?
Cù Lao Chàm không có khách sạn hay resort cao cấp, thứ có ở đây là hệ thống homestay của người dân địa phương, thường tập trung quanh khu vực Bãi Làng — nơi cũng là bến cano cập đảo. Phòng ốc đơn giản, sạch sẽ, giá phải chăng, và điểm cộng lớn nhất là được trò chuyện trực tiếp với người dân đảo, nghe họ kể về đời sống ngư dân và câu chuyện gìn giữ đảo qua nhiều thế hệ. Nên đặt phòng trước qua điện thoại hoặc các nền tảng đặt phòng trực tuyến nếu đi vào mùa cao điểm hè, vì số lượng homestay có hạn.
Về ẩm thực, đặc sản nổi bật nhất của đảo là mực một nắng — mực tươi phơi một nắng rồi nướng hoặc chiên, giữ được vị ngọt tự nhiên của biển. Ngoài ra còn có cá bò hòm nướng, ốc vú nàng (một loại ốc đặc trưng vùng biển Cù Lao Chàm, thịt dai ngọt, thường chế biến đơn giản để giữ vị nguyên bản), tôm hùm tươi và gỏi cá trích. Rau rừng — loại rau đặc sản mọc tự nhiên trên đảo — cũng thường xuất hiện trong các mâm cơm ở đây.
Buổi sáng, chợ Bãi Làng và chợ Tân Hiệp là nơi tốt nhất để mua hải sản tươi vừa đánh bắt, sau đó có thể nhờ chủ homestay chế biến giúp theo yêu cầu — cách này vừa tiết kiệm vừa đảm bảo được ăn đúng hải sản tươi trong ngày.
Nên đi trong ngày hay ở lại qua đêm?
Phần lớn khách hiện nay chọn đi Cù Lao Chàm trong ngày — ra đảo buổi sáng, lặn ngắm san hô, ăn trưa hải sản, tham quan một vòng rồi về lại Hội An trong chiều cùng ngày. Cách này phù hợp nếu lịch trình eo hẹp hoặc đã dành nhiều ngày cho Hội An và Đà Nẵng.
Nhưng nếu có thể sắp xếp, ở lại một đêm trên đảo mang lại trải nghiệm khác hẳn: buổi tối yên tĩnh không tiếng cano, có thể đi dạo quanh Bãi Làng ngắm hoàng hôn, ăn tối cùng gia đình chủ homestay, và sáng sớm hôm sau ra biển khi cano ngày chưa cập bến, biển còn vắng và trong nhất. Nhiều người từng ra đảo nhận xét nên dành ít nhất 2 ngày 1 đêm để cảm nhận trọn vẹn nhịp sống chậm rãi của Cù Lao Chàm, thay vì chỉ lướt qua trong vài giờ.
Những lưu ý nhỏ giúp chuyến đi suôn sẻ hơn
Nên mang theo kem chống nắng loại thân thiện với san hô (không chứa oxybenzone hoặc octinoxate) nếu có ý định lặn, vì các hóa chất này được cho là ảnh hưởng đến sức khỏe rạn san hô khi tích tụ lâu dài trong nước biển. Mang giày dép đi biển chắc chắn vì một số điểm lên bờ có đá và san hô chết lởm chởm. Chuẩn bị tiền mặt đầy đủ trước khi ra đảo vì hệ thống ATM và thanh toán điện tử trên đảo còn hạn chế. Và quan trọng nhất, nên theo dõi dự báo thời tiết biển trước ngày đi — nếu có cảnh báo gió mạnh hoặc áp thấp, các chuyến cano thường bị hoãn để đảm bảo an toàn, nên tránh đặt lịch trình quá sát hoặc không có phương án dự phòng.
Nếu bạn còn thắc mắc nên kết hợp Cù Lao Chàm với những điểm nào khác quanh Hội An và Quảng Nam để có một hành trình miền Trung trọn vẹn hơn, có thể tham khảo thêm Quảng Nam: Ngoài Hội An còn có gì?. Còn nếu bạn đang cân nhắc thêm những điểm lặn ngắm san hô khác ở Việt Nam ngoài Cù Lao Chàm để so sánh, bài Lặn biển ngắm san hô: Điểm tốt nhất ở Việt Nam cho người mới cũng là một gợi ý hữu ích.
Cù Lao Chàm không phải điểm đến để tìm sự sang trọng hay náo nhiệt, mà là nơi để chậm lại, tôn trọng một hệ sinh thái mong manh và tận hưởng vẻ đẹp biển đảo còn nguyên sơ hiếm hoi giữa miền Trung. Chỉ cần chuẩn bị kỹ trước khi đi và giữ đúng những quy tắc bảo vệ môi trường của đảo, chuyến đi chắc chắn sẽ để lại nhiều kỷ niệm đáng nhớ cho cả gia đình.
Bạn cần đặt vé đi đến Hội An hãy liên hệ ngay BayVui qua zalo: 0938 555 693