Sốt xuất huyết và tay chân miệng đang là hai mối lo lớn nhất với cha mẹ có con nhỏ trong các chuyến du lịch gần đây. Số ca mắc cả nước tăng mạnh so với cùng kỳ, đặc biệt tại khu vực phía Nam. Bài viết này giúp bạn nhận biết sớm dấu hiệu bệnh, biết nên tránh đi đâu vào thời điểm nào, và chuẩn bị đúng cách để chuyến đi cùng con vẫn an toàn.
Vì sao mùa này cha mẹ cần đặc biệt cảnh giác?
Theo cảnh báo của Bộ Y tế, tình hình dịch bệnh năm 2026 đang diễn biến phức tạp hơn hẳn mọi năm. Cả nước đã ghi nhận gần 32.000 ca sốt xuất huyết, tăng 2,2 lần so với cùng kỳ 2025, tập trung nhiều nhất tại TP.HCM, Tây Ninh, Đồng Nai, Đồng Tháp, An Giang, Cần Thơ và Vĩnh Long. Với tay chân miệng, số ca đã tăng hơn 5 lần, riêng khu vực phía Nam chiếm gần 72% tổng số ca cả nước (Báo Chính phủ).
Đáng lo ngại hơn, kết quả xét nghiệm cho thấy sự lưu hành của chủng Enterovirus 71 (EV71) trong các ca tay chân miệng — đây là chủng có độc lực cao, có thể gây biến chứng thần kinh nặng và diễn tiến rất nhanh. Bộ Y tế cảnh báo nguy cơ “dịch chồng dịch” khi cả hai bệnh cùng gia tăng trong giai đoạn giao mùa, thời tiết nóng ẩm — đúng vào mùa cao điểm du lịch hè và các kỳ nghỉ dài của nhiều gia đình.
Điều này không có nghĩa là gia đình bạn phải hủy chuyến đi. Nhưng nó có nghĩa là bạn cần biết rõ mình đang đưa con đến đâu, vào thời điểm nào, và chuẩn bị những gì để xử lý kịp thời nếu có dấu hiệu bất thường.
Dấu hiệu sốt xuất huyết ở trẻ cha mẹ cần nhận biết ngay?
Giai đoạn đầu của sốt xuất huyết ở trẻ thường bắt đầu bằng sốt cao đột ngột, từ 39-40 độ C, kéo dài 2-5 ngày. Đi kèm là các biểu hiện đau đầu, đau cơ, mệt mỏi, đôi khi có hắt hơi, sổ mũi khiến cha mẹ dễ nhầm với cảm cúm thông thường. Một số trẻ xuất hiện dấu hiệu xuất huyết dưới da như chảy máu mũi, chảy máu chân răng, hoặc phát ban, nổi mẩn trên da (Vinmec).
Điểm nguy hiểm nhất của sốt xuất huyết nằm ở giai đoạn sau khi hạ sốt — nhiều cha mẹ chủ quan vì tưởng con đã khỏe hơn, trong khi đây lại là lúc bệnh có thể trở nặng. Trong giai đoạn sốt cao, nếu trẻ vẫn khát nước, bú hoặc uống được bình thường thì chưa quá đáng ngại. Nhưng nếu sau khi hạ sốt trẻ lại bỏ bú, bỏ uống, đây là dấu hiệu cần đưa đi khám ngay lập tức.
Các dấu hiệu nguy hiểm khác cần đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất ngay, không chờ đợi, gồm: đi tiểu rất ít hoặc hơn 6 giờ không tiểu; mắt trũng sâu bất thường; thóp lõm ở trẻ dưới 1 tuổi; môi, miệng và lưỡi khô; mệt nhiều, vật vã hoặc thay đổi tri giác, li bì; chân tay lạnh và ẩm ướt bất thường (HCDC). Nếu đang ở xa nhà, xa bệnh viện quen thuộc, việc nhận ra sớm những dấu hiệu này có thể là yếu tố quyết định giữa xử lý kịp thời và một tình huống cấp cứu nguy hiểm.
Tay chân miệng do EV71 nguy hiểm ở điểm nào?
Khác với các chủng virus tay chân miệng thông thường, trẻ nhiễm EV71 thường có biểu hiện khá “mờ nhạt” ở giai đoạn đầu — chỉ sốt nhẹ, ít nổi ban hoặc loét miệng không rõ ràng như tay chân miệng điển hình. Chính vì biểu hiện nhẹ này mà nhiều cha mẹ chủ quan, trong khi bệnh có thể chuyển nặng rất nhanh, chỉ trong 24-48 giờ, gây biến chứng thần kinh và tim mạch (VnExpress).
Các chuyên gia y tế khuyến cáo, nếu trẻ có bất kỳ dấu hiệu nào sau đây, cần đưa đi tái khám ngay lập tức, không chậm trễ: sốt cao từ 39 độ C trở lên không hạ, hoặc sốt kéo dài quá 2 ngày; nôn ói nhiều; trẻ lừ đừ, quấy khóc không rõ lý do; giật mình chới với hoặc tay chân run rẩy bất thường. Đây là những dấu hiệu cảnh báo biến chứng thần kinh, tim mạch có thể tiến triển thành viêm não, viêm màng não hoặc viêm cơ tim nếu không xử lý kịp thời (Znews).
Với một chuyến du lịch xa nhà, việc trẻ chuyển nặng nhanh trong 1-2 ngày đồng nghĩa cha mẹ cần biết trước cơ sở y tế nhi khoa gần điểm đến, thay vì tìm kiếm khi tình huống đã khẩn cấp.
Nên tránh đi đâu và vào thời điểm nào?
Sốt xuất huyết và tay chân miệng đều có xu hướng gia tăng mạnh vào mùa mưa, thời tiết nóng ẩm — đây là điều kiện lý tưởng để muỗi Aedes (truyền sốt xuất huyết) sinh sản và virus đường ruột (gây tay chân miệng) lây lan trong môi trường tập trung đông trẻ nhỏ. Số liệu năm 2026 cho thấy khu vực phía Nam, đặc biệt TP.HCM và các tỉnh miền Tây, đang là điểm nóng của cả hai dịch bệnh.
Nếu có thể lựa chọn, gia đình nên cân nhắc hoãn chuyến đi đến các khu vực đang bùng phát dịch mạnh, nhất là khi lịch trình bao gồm những nơi đông trẻ em tập trung như khu vui chơi trong nhà, hồ bơi công cộng đông đúc, hoặc các điểm du lịch ở vùng đang có cảnh báo dịch. Trước khi khởi hành, cha mẹ nên dành vài phút tra cứu tình hình dịch bệnh tại điểm đến qua trang thông tin của trung tâm kiểm soát bệnh tật (CDC) địa phương hoặc Sở Y tế tỉnh/thành nơi định đến.
Với những điểm đến ở vùng nông thôn, gần ao hồ, rừng núi — nơi có sẵn nguy cơ tiếp xúc với muỗi hoặc côn trùng cao — mức độ cẩn trọng cần tăng thêm một bậc so với du lịch ở đô thị lớn có điều kiện y tế thuận tiện hơn.
Chuẩn bị gì để phòng tránh muỗi đốt cho trẻ?
Phòng sốt xuất huyết chủ yếu xoay quanh việc hạn chế tối đa nguy cơ bị muỗi đốt, đặc biệt vào khung giờ sáng sớm và chiều tối — thời điểm muỗi Aedes hoạt động mạnh nhất.
Về trang phục, nên ưu tiên cho trẻ mặc áo dài tay, quần dài che kín da khi ra ngoài vào các khung giờ này, thay vì đồ ngắn thoáng mát dù thời tiết nóng. Đây là cách phòng chống đơn giản nhưng hiệu quả cao mà không cần dùng đến hóa chất.
Về thuốc chống côn trùng, có thể dùng các sản phẩm chứa DEET hoặc picaridin theo đúng liều lượng khuyến cáo cho trẻ em (VOV). Tuy nhiên cần lưu ý quan trọng: nếu con dưới 3 tuổi, nên tránh các sản phẩm có chứa thành phần OLE (Oil of Lemon Eucalyptus) và PMD. Khi thoa thuốc chống côn trùng cho trẻ, tuyệt đối tránh vùng mắt, miệng, vết thương hở hoặc da đang bị kích ứng, và không bôi trực tiếp lên tay trẻ vì trẻ nhỏ hay đưa tay lên miệng.
Nếu lưu trú tại nơi có nguy cơ muỗi cao — nhà nghỉ, homestay ở vùng nông thôn, gần ao hồ — nên ưu tiên chọn phòng có màn chống muỗi hoặc mang theo màn di động cho trẻ khi ngủ, đặc biệt với trẻ dưới 2 tuổi chưa thể tự bảo vệ.
Cần chuẩn bị gì để phòng và xử lý tay chân miệng?
Tay chân miệng lây chủ yếu qua đường tiếp xúc — tay chân dính virus rồi đưa lên miệng, hoặc qua dịch tiết từ mụn nước, nước bọt của trẻ bệnh. Vì vậy biện pháp phòng ngừa quan trọng nhất khi đi du lịch là giữ vệ sinh tay cho trẻ thường xuyên, đặc biệt trước khi ăn và sau khi chơi ở khu vực công cộng.
Nên mang theo dung dịch rửa tay khô, khăn giấy ướt diệt khuẩn để dùng ngay khi không có nước sạch và xà phòng. Hạn chế để trẻ dùng chung đồ chơi, ly, muỗng với trẻ khác tại khu vui chơi hoặc nhà hàng, đặc biệt trong giai đoạn dịch đang gia tăng.
Nếu trẻ có biểu hiện sốt nhẹ trong chuyến đi, có thể cho uống thuốc hạ sốt paracetamol theo đúng liều lượng phù hợp cân nặng khi sốt trên 38,5 độ C. Với vết loét hoặc mụn nước ngoài da, có thể dùng dung dịch sát khuẩn để tránh bội nhiễm (Vinmec). Tuy nhiên, mọi loại thuốc khác ngoài hạ sốt cơ bản đều cần có chỉ định của bác sĩ — không tự ý dùng kháng sinh hay thuốc khác khi chưa thăm khám.
Túi thuốc du lịch nên có gì để ứng phó kịp thời?
Một túi thuốc chuẩn bị kỹ sẽ giúp cha mẹ chủ động hơn rất nhiều nếu con có dấu hiệu bất thường giữa chuyến đi. Ngoài các vật dụng cơ bản, với mùa dịch tay chân miệng và sốt xuất huyết, nên bổ sung thêm: thuốc hạ sốt paracetamol dạng phù hợp với cân nặng và độ tuổi của con, dung dịch bù nước điện giải (Oresol) đề phòng sốt cao mất nước, dung dịch sát khuẩn ngoài da, kem hoặc xịt chống muỗi an toàn cho trẻ em, nhiệt kế điện tử để theo dõi sát nhiệt độ, và dung dịch rửa tay khô mang theo bên người.
Trước chuyến đi, cha mẹ cũng nên lưu sẵn số điện thoại và địa chỉ bệnh viện nhi hoặc phòng khám nhi gần nơi lưu trú nhất, để không mất thời gian tìm kiếm khi cần. Nếu gia đình có tham gia bảo hiểm du lịch, nên kiểm tra trước phạm vi chi trả cho các bệnh truyền nhiễm cấp tính như sốt xuất huyết, tay chân miệng, vì một số gói bảo hiểm có loại trừ hoặc điều kiện riêng với nhóm bệnh này.
Tóm tắt những điều cần nhớ
Trước khi đưa trẻ đi du lịch trong mùa dịch cao điểm, cha mẹ nên: kiểm tra tình hình dịch tay chân miệng và sốt xuất huyết tại điểm đến; cân nhắc hoãn chuyến đi nếu khu vực đang bùng phát mạnh; chuẩn bị đầy đủ trang phục và thuốc chống muỗi phù hợp độ tuổi con; mang theo túi thuốc có hạ sốt, Oresol, dung dịch sát khuẩn; giữ vệ sinh tay cho trẻ thường xuyên; và đặc biệt ghi nhớ các dấu hiệu trở nặng của cả hai bệnh để đưa trẻ đi khám ngay khi cần, không chủ quan chờ đợi.
Sức khỏe của con luôn là ưu tiên hàng đầu trong mọi chuyến đi. Việc chuẩn bị kỹ từ trước không chỉ giúp gia đình an tâm hơn mà còn giúp bạn chủ động xử lý nhanh nếu tình huống bất ngờ xảy ra. Nếu bạn đang lên kế hoạch cho chuyến đi sắp tới, có thể tham khảo thêm 10 quy tắc an toàn khi đi du lịch cùng gia đình và cách xử lý nhanh khi trẻ bị ngộ độc thực phẩm để trang bị đầy đủ hơn cho cả nhà.